Doğu Antarktika'daki Taylor Buzulu'ndan çıkan ve havayla temas ettiğinde kan kırmızısına dönüşen tuzlu su akıntısı, bilimsel araştırmalara konu oldu. İlk kez 1911 yılında gözlemlenen ve uzun süre kırmızı alglerden kaynaklandığı düşünülen “Kan Şelaleleri”nin, buzul altında hapsolmuş demir açısından zengin eski bir su kaynağından beslendiği belirlendi. Yeni araştırmalar, hem akıntının oluşum sürecine hem de buzul altındaki hareketlerine ilişkin önemli ayrıntıları ortaya koydu.
BUZULUN ALTINDAKİ SUYUN HAREKETİ İLK KEZ AYRINTILI BİÇİMDE İNCELENDİ
Louisiana Eyalet Üniversitesi'nden Peter T. Doran liderliğinde yürütülen ve Antarctic Science dergisinde yayımlanan çalışmada, buzul altında biriken tuzlu suyun yüzeye çıkış süreci incelendi. Araştırmacılar, yaklaşık bir ay boyunca tekrarlanan su tahliyelerini ve bu sırada buzuldaki fiziksel değişimleri kaydetti.
Ölçümler, su çıkışları sırasında buzul yüzeyinde yaklaşık 15 milimetrelik düşey çökme yaşandığını gösterdi. Buzulun hareket hızında ise yaklaşık yüzde 10'luk bir yavaşlama kaydedildi. Otomatik gözlem kameraları, 19 Eylül itibarıyla taze kırmızı akıntının başladığını belirledi.
Bonney Gölü'nün derinliklerine yerleştirilen sıcaklık sensörleri de akıntıyla aynı dönemde sıcaklık değişimi tespit etti.
Araştırmacılara göre tuzlu su, buzulun altındaki çatlaklarda ve su ceplerinde yüksek basınç altında birikiyor. Su yüzeye boşaldığında basınç azalıyor; bu durum da buzul yüzeyindeki çökmeyle ve hareket hızındaki değişimle ilişkilendiriliyor.
EKSİ 20 DERECEDE BİLE NEDEN DONMUYOR?
Taylor Buzulu'ndan çıkan suyun çok düşük sıcaklıklarda sıvı kalabilmesinin temel nedenlerinden biri, yüksek tuz konsantrasyonu. Sudaki yoğun tuz, donma noktasını düşürerek suyun sıfırın altındaki sıcaklıklarda da sıvı halde kalmasına olanak tanıyor.
Bu özellik, buzulların altında uzun süre kapalı kalan suyun hareketini ve yüzeye çıkışını anlamak açısından önem taşıyor.
KAN KIRMIZISI RENGİNİN ARDINDA DEMİR VAR
Frontiers in Astronomy and Space Sciences dergisinde yayımlanan analizlerde, akıntının kırmızı renginin kaynağı da ele alındı. Bulgular, rengin yalnızca klasik demir mineralleriyle açıklanamayacağını; silisyum, kalsiyum, alüminyum ve sodyum gibi elementlerle ilişkili, nanometre ölçeğindeki demir içeren küreciklerin de rol oynadığını ortaya koydu.
Buzulun altında oksijenden yoksun ortamda bulunan su renksiz kalırken yüzeye ulaştığında atmosferdeki oksijenle temas ediyor. Bu temas, demirin oksitlenmesine ve demir oksit ile hidroksit bileşiklerinin oluşmasına yol açıyor. Böylece su, paslanmayı andıran kimyasal süreç sonucunda kırmızı renge bürünüyor.
MİLYONLARCA YILLIK SU KAYNAĞI
Jeolojik değerlendirmelere göre, Kan Şelaleleri'ni besleyen suyun, buzulun ilerlemesi sırasında çevresinden yalıtılarak hapsolmuş eski deniz suyundan kaynaklandığı düşünülüyor. Bu su kaynağının yaklaşık 1,5 ila 2 milyon yıl önce izole edilmiş olabileceği belirtiliyor.
Taylor Buzulu'ndaki bu sıra dışı oluşum, yalnızca kırmızı renginin nedeni açısından değil, buzulların altında uzun süre varlığını sürdüren su sistemlerinin işleyişini anlamak bakımından da bilimsel önem taşıyor.
