Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemleri, yıllar sonra yeniden gündemin merkezine oturdu. ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılabileceği ve F-35 programının yeniden değerlendirilebileceği yönündeki açıklamalarının ardından, S-400'lerin üçüncü bir ülkeye satılabileceği iddiaları tartışılmaya başlandı.

F-35'LER İÇİN S-400 ŞARTI GÜNDEMDE

Türkiye'nin 2019 yılında teslim aldığı S-400 hava savunma sistemleri, ABD ile yaşanan savunma krizinin en önemli başlıklarından biri olmuştu.

ABD yasaları gereği Türkiye'nin S-400 sistemlerine sahip olduğu sürece F-35 savaş uçaklarının teslim edilmesi mümkün görülmüyor. Bu nedenle son günlerde S-400'lerin üçüncü bir ülkeye devredilebileceği yönündeki iddialar yeniden gündeme geldi.

KREMLİN'DEN AÇIKLAMA GELDİ

Sputnik'in haberine göre, Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Türkiye'nin elindeki S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye satılması veya devredilmesine ilişkin iddialar hakkında Ankara ile temasların sürdüğünü açıkladı.

Konunun oldukça hassas olduğunu belirten Peskov, "Bu konuda Türk tarafıyla temaslarımız oldu ve temaslarımızı sürdüreceğiz." ifadelerini kullandı.

RUSYA'NIN ONAYI GEREKİYOR

Uzmanlara göre Türkiye'nin S-400 sistemlerini üçüncü bir ülkeye devredebilmesi için Rusya'nın da onay vermesi gerekiyor. Bu nedenle olası bir satış veya devir sürecinde Moskova'nın tutumu belirleyici olacak.

TÜRKİYE S-400'LERİ NEDEN SATIN ALDI?

Türkiye, uzun yıllar hava savunma sistemi ihtiyacını karşılamak amacıyla ABD yapımı Patriot sistemleri için girişimlerde bulundu. Ancak taraflar arasında teknoloji transferi ve diğer şartlarda anlaşma sağlanamayınca Ankara rotasını Rusya'ya çevirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ağustos 2016'da St. Petersburg'da gerçekleştirdiği görüşmenin ardından iki ülke savunma alanındaki iş birliğini hızlandırdı.

Türkiye, Eylül 2017'de Rusya ile yaklaşık 2,5 milyar dolar değerinde iki filo (4 batarya) S-400 hava savunma sistemi alım anlaşması imzaladı. Böylece Türkiye, Rusya'dan S-400 satın alan ilk NATO üyesi ülke oldu.

ABD NEDEN TEPKİ GÖSTERDİ?

Washington yönetimi, S-400 sistemlerinin NATO altyapısıyla uyumlu olmadığını ve F-35 savaş uçaklarıyla aynı ortamda kullanılmasının güvenlik riski oluşturacağını savundu.

ABD'ye göre S-400 radarlarının F-35'lere ait kritik teknik verileri toplayarak Rusya'nın erişimine açma ihtimali bulunuyordu. Bu gerekçeyle Türkiye'nin F-35 programındaki üyeliği askıya alındı.

F-35 PROGRAMINDAN ÇIKARILDIK

Türkiye, F-35 programının kurucu ortaklarından biri olmasına rağmen S-400 teslimatının ardından Temmuz 2019'da programdan çıkarıldı.

Türkiye için üretilen 6 adet F-35 uçağı ABD'de tutulurken, Aralık 2020'de de Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımları kabul edildi. Yaptırımlar Nisan 2021'de yürürlüğe girdi.

"S-400 STRATEJİK BİR HATA OLARAK ANILIYOR"

Güvenlik araştırmacısı Burak Yıldırım, S-400 kararının yıllardır tartışıldığını belirterek, sistemlerin üçüncü bir ülkeye satılması ihtimalinin gündemde olduğunu söyledi.

Yıldırım, "S-400 meselesi çok stratejik bir hata olarak anılıyor. Günün sonunda sistemlerin Türkiye'den çıkarılması konuşuluyor. Ancak bunun hangi ülkeye devredileceği en kritik konu." değerlendirmesinde bulundu.

S-400'LER 7 YILDIR AKTİF KULLANILMIYOR

2019 yılında Türkiye'ye teslim edilen S-400 sistemleri bugüne kadar aktif olarak kullanılmadı ve hangarlarda muhafaza edildi.

Bu süreçte Türkiye hem F-35 programından çıkarıldı hem de savunma sanayisini etkileyen CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kaldı. Bu nedenle kamuoyunda, milyarlarca dolar ödenen sistemlerin kullanılmaması uzun süredir tartışma konusu olmaya devam ediyor.

ERDOĞAN: "S-400'LERDEN GERİ DÖNÜŞ OLMAZ"

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2019 yılında yaptığı açıklamada S-400 kararının geri alınmayacağını vurgulamıştı.

Erdoğan, "S-400 konusunda geri dönüş olmaz... S-400 konusunda maalesef adeta Amerika'nın temsilcileri gibi gayret edenler var. Onları savunanlar var. Bu şekilde parlamentomuzun içerisinde hangi düşünceler nasıl tezahür ediyor, hepsi ortada. Bu keyfi değildir, az önce de söylediğim gibi bir zorunluluktur ve bu zorunluluğun bir gereği olarak devam ediyor." ifadelerini kullanmıştı.

SÜREÇ NASIL BAŞLADI?

Türkiye, 2017 yılında Rusya ile S-400 alım sözleşmesini imzaladı. İlk sistemler 12 Temmuz 2019'da Türkiye'ye teslim edildi. ABD ise beş gün sonra Türkiye'yi F-35 programından çıkardığını açıkladı. Ardından 2020 yılında CAATSA yaptırımları kabul edilirken, yaptırımlar 2021 yılında resmen yürürlüğe girdi.

Bugün ise Trump yönetiminin yaptırımların kaldırılabileceği ve F-35 sürecinin yeniden değerlendirilebileceğine ilişkin mesajları, S-400'lerin geleceğine yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşımış durumda.