Ülkemizde ve dünya genelinde hızla yaygınlaşan, yüksek maliyetleriyle dikkat çeken zayıflama iğnelerinin içerdiği etken maddelerden birinin beyni doğrudan etkilediği ortaya çıktı. Yapılan çalışmalar, söz konusu maddenin beyin ağları üzerinde belirgin etkiler oluşturabildiğini ve beyin işleyişini değiştirebileceğini gösterdi.
Milyonlarca kişinin kilo vermek için kullandığı ilaçlardan biri olan Ozempic başta olmak üzere GLP-1 ilaçlarının kullanımı son dönemde hızla arttı. Başlangıçta yalnızca tip 2 diyabet tedavisi ve iştah baskılama amacıyla kullanılan bu ilaçların, aslında beynin çalışma biçimini de etkilediği ortaya çıktı. Bazı bilim insanları, söz konusu ilaçların beyni yeniden şekillendirebileceğini belirtti.
Colorado Üniversitesi Anschutz Tıp Kampüsü’nde gerçekleştirilen yeni bir çalışma, milyonlarca kişinin kullandığı bu ilaçların etkilerinin sanılandan daha geniş olduğunu savundu. Araştırma, ilaçların yalnızca mide, bağırsak ve metabolizma üzerinde değil, sinir sistemi üzerinde de doğrudan etkiler oluşturabileceğini gösterdi.
KISA SÜREDE BEYİN AĞLARINI DEĞİŞTİRİYOR
GLP-1 ilaçlarının etkilerini araştıran bilim insanları, hormonal sorunlar yaşayan genç kadınlar ve ergenlik çağındaki bireyler üzerinde yürüttükleri çalışma sırasında beklenmedik sonuçlarla karşılaştı. Tedavi öncesinde ve sonrasında çekilen beyin görüntüleri (MRI) görüntülerinin karşılaştırılması, birkaç ay gibi kısa bir zaman diliminde beynin önemli sinir ağlarında dikkat çekici değişimler yaşandığını ortaya koydu.
Araştırmanın yürütücülerinden Allison Shapiro, özellikle dış çevreden gelen bilgilerin değerlendirilmesi, dikkatin yönlendirilmesi ve hangi uyaranların öncelikli olduğunun belirlenmesinde görev alan “salience network” (önem ağı) bölümündeki bağlantıların belirgin biçimde arttığını belirtti. Ancak Shapiro, bu değişimlerin beyin işlevleri üzerindeki etkilerini net olarak açıklayabilmek için daha kapsamlı ve uzun süreli çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu da vurguladı.
İKİ İHTİMAL ÜZERİNDE DURULUYOR
Söz konusu ilaçların beyin üzerinde nasıl etkiler oluşturduğu bilim dünyasında merak konusu olmaya devam ediyor. Uzmanlara göre GLP-1 ilaçları, vücudun yemek sonrası doğal olarak salgıladığı tokluk hormonlarını taklit ederek etki gösteriyor. Son yıllarda yapılan araştırmalar ise bu hormonlara ait reseptörlerin yalnızca sindirim sisteminde değil, beynin çeşitli bölgelerinde de yoğun olarak bulunduğunu ortaya koydu.
Uzmanlar Semaglutid ve tirzepatid gibi etken maddelerin beyni nasıl etkilediğine dair iki güçlü senaryo üzerinde duruyor:
Doğrudan Etki: İlaç kimyasalları kan-beyin bariyerini aşarak doğrudan beyindeki reseptörlere bağlanıyor ve sinirsel yapıyı değiştiriyor.
Dolaylı Etki: İlaç, vücuttaki kronik iltihaplanmayı (enflamasyon) azaltıp metabolizmayı iyileştirdiği için beyin dolaylı olarak sağlıklı bir şekilde yeniden programlanıyor
Pek çok nörolog, bu iki mekanizmanın aynı anda etkili olabileceği görüşünde birleşiyor. Beynin ödül ve bağımlılıkla ilişkili bölgelerini etkileyen bu süreçlerin, alkol, kumar ve madde bağımlılığı gibi sorunların tedavisinde yeni araştırma alanlarının önünü açabileceği düşünülüyor.
YAŞAMDAN ALDIĞINIZ KEYFİ ENGELLİYOR
Uzmanlar, bu ilaçların kullanıcılar açısından bazı önemli riskleri de beraberinde getirebileceğine dikkat çekiyor. Beynin ödül ve motivasyon sistemini güçlü biçimde etkileyen bu ilaçlar, yalnızca aşırı yeme isteği veya zararlı dürtüleri azaltmakla kalmıyor; aynı zamanda insanların günlük yaşamdan aldığı keyfi de azaltabiliyor.
Son dönemde sosyal medya ve klinik geri bildirimlerde kullanıcıların şu şikayetleri dikkat çekiyor:
- Eskiden çok sevilen hobilere karşı ilgi azalması
- Genel bir isteksizlik ve motivasyon kaybı
- Libido (cinsel istek) seviyesinde belirgin düşüş
Uzmanlar, milyarlarca dolarlık bir pazara dönüşen bu ilaçların uzun vadeli nörolojik etkilerinin henüz tam olarak ortaya konulamadığı konusunda uyarıyor. Kısa sürede dikkat çekici kilo kaybı sağlayan bu tedavilerin, insan psikolojisi ve beyin yapısı üzerinde uzun vadede nasıl sonuçlar doğuracağı ise tıp dünyasında tartışılmaya devam ediyor.
