Bilim insanlarının yaptığı araştırmaya göre, Türkiye'de 2023 ve 2025 yazları son 75 yılın en şiddetli sıcak hava dalgalarına sahne oldu. 2023'te sıcak hava dalgalarının büyüklüğü referans döneme göre 7 kat daha artarken, 2025'te aynı değer referans dönemin yaklaşık 11 katına ulaştı. Bilim insanların kötü haberi ise gelecek senaryolarına göre sıcak gün sayısı daha da artacak.
TÜRKİYE'DEKİ SICAK HAVA DALGALARI MERCEK ALTINA ALINDI
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen çalışmada, Türkiye'de 1950-2025 dönemindeki sıcak hava dalgalarının değişimi incelendi.
Araştırmada, günlük maksimum sıcaklık verilerine dayanan Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId) kullanılarak, sıcak hava dalgalarının yıllık en şiddetli değerleri ile yıllık toplam etkileri zamansal ve mekânsal olarak analiz edildi.
ORTALAMA YAZ SICAKLIĞI REKOR KIRDI
Araştırmaya göre, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde güçlü bir artış eğilimi gözleniyor.
1970-1990 yılları arasında yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 22-23 derece aralığında seyrederken, 2000'li yılların başından itibaren hızlanan küresel ısınmanın etkisiyle bu değerler 24-25 derece seviyelerine yükseldi. Ortalama yaz sıcaklığı ise 2024 yılında 26,1 dereceye ulaşarak ölçümlerde rekor kırdı.
SICAK HAVA DALGALARININ ŞİDDETİ KATLANARAK ARTTI
Araştırma, yalnızca ortalama sıcaklıklardaki artışı değil, aşırı sıcak hava olaylarının şiddetindeki değişimi de ortaya koydu.
1980-2009 referans döneminde tekil sıcak hava dalgaları için ortalama HWMId değeri 1,29, yıllık toplam değer ise 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerler büyük ölçüde 1,6'nın altında kalırken, 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde belirgin bir kırılma yaşandı.
Bu dönemde yıllık toplam sıcak hava dalgası şiddeti, tarihsel referans dönemin yaklaşık üç katına ulaştı.
2023 VE 2025 YAZLARI TARİHE GEÇTİ
Araştırmaya göre, 2023 ve 2025 yazları son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler olarak kayıtlara geçti.
2023 yılında sıcak hava dalgalarının yıllık alansal ortalama büyüklüğü referans döneme göre 7 katın üzerine çıkarken, 2025 yılında aynı değer yaklaşık 11 katına ulaştı.
Ortalama yaz sıcaklığının en yüksek seviyeye ulaştığı 2024 yılında ise sıcak hava dalgalarının büyüklüğü, referans döneme göre tekil olaylarda yaklaşık yüzde 95, yıllık toplam etkide ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.
Araştırmacılar, bu durumun ortalama yaz sıcaklıklarının rekor seviyelere ulaşmasının her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla aynı döneme denk gelmediğini gösterdiğini belirtti.
BİRDEN FAZLA ETKEN ROL OYNUYOR
Araştırmaya göre sıcak hava dalgaları, atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesi, kuraklık ve toprak nemindeki değişimler gibi yerel ve küresel ölçekte birçok etkenin bir araya gelmesiyle oluşuyor.
GELECEK YILLARDA SICAK GÜN SAYISI ARTACAK
Bilim insanlarının gelecek projeksiyonlarını ele aldığı başka bir çalışmada ise sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısında dikkat çekici bir artış yaşanacak.
1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir'de yılda ortalama 3 ila 5 gün arasında görülen sıcak hava dalgalarının, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) kötümser senaryosuna göre 2021-2050 döneminde İstanbul, Ankara ve Konya'da yaklaşık 16 güne, Antalya'da 18 güne ve İzmir'de 23 güne kadar çıkabileceği öngörülüyor.
Yüzyılın ikinci yarısında (2051-2080) ise bu sürenin İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38 güne, Antalya ve Konya'da 40 güne, İzmir'de ise 53 güne ulaşacak.
Araştırmacılar, sıcak hava dalgalarının sıklığı ve şiddetindeki artışın iklim değişikliğinin Türkiye üzerindeki etkilerini daha görünür hale getirdiğini belirterek, gelecekte aşırı sıcaklara karşı uyum politikalarının ve önleyici tedbirlerin öneminin daha da artacağının altını çizdi.
