Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesiyle milyonlarca vatandaş emeklilik hakkına kavuşurken, SGK Uzmanı Özgür Erdursun’dan çalışma hayatına erken yaşta başlayanları yakından ilgilendiren önemli bir uyarı geldi.
18 yaşından önce yapılan sigorta girişlerinin tamamı risk altında değil. Ancak ilk sigorta kaydı anne veya babaya ait bir işyerinden yapılmışsa, emeklilik planları ciddi şekilde etkilenebilir.
TARTIŞMANIN MERKEZİNDE 2013/11 SAYILI SGK GENELGESİ VAR
18 yaşından önce fabrika, şirket veya farklı bir işveren yanında çalışan kişiler açısından genel bir risk bulunmuyor. Ancak SGK’nın 2013/11 sayılı genelgesi, aile işyerlerinde çalışan çocukların sigortalılığı konusunda farklı kurallar içeriyor.
Genelgeye göre; anne veya babasına ait işyerinde çalışan çocuğun sigortalı sayılabilmesi için vasi katılımıyla hazırlanmış ve hâkim onayından geçmiş yasal bir hizmet sözleşmesinin bulunması gerekiyor.
Bu şartların yerine getirilmediği durumlarda SGK, geçmişe dönük inceleme yaparak sigorta bildirimlerini geçersiz sayabiliyor ve hizmet sürelerini iptal edebiliyor.
EYT HAKKI KAYBEDİLEBİLİR
Uzmanların dikkat çektiği en önemli risklerden biri EYT kapsamının kaybedilmesi.
İlk sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 tarihinden önce aile işyerinden yapılmış olan kişilerin kayıtları SGK tarafından geçersiz kabul edilirse, sigorta başlangıç tarihi ileriye çekilebiliyor. Bu durumda kişi EYT kapsamı dışında kalabiliyor.
PRİM GÜNLERİ SİLİNEBİLİR
18 yaş öncesinde aile işyerinde geçen çalışma sürelerinin iptal edilmesi halinde, sigortalının toplam prim gün sayısı da düşüyor.
Bu durum, emeklilik için gerekli şartların yeniden sağlanamamasına ve emeklilik sürecinin uzamasına neden olabiliyor.
EMEKLİ MAAŞLARI DA RİSK ALTINDA
Konunun en dikkat çekici boyutu ise hâlihazırda emekli olan vatandaşları ilgilendiriyor.
Uzmanlara göre, bu kapsamda emekli olmuş kişilerin dosyalarının yeniden incelenmesi halinde emekli aylıkları durdurulabiliyor ve emeklilik hakları yeniden değerlendirmeye alınabiliyor.
YARGITAY'DAN EMSAL KARAR: FİİLİ ÇALIŞMA ESAS ALINMALI
SGK genelgedeki şekil şartlarına sıkı şekilde bağlı kalırken, mahkemeler ise konuyu daha farklı değerlendiriyor.
Yargıtay’ın son yıllarda verdiği kararlar, fiili çalışmanın varlığını ön plana çıkarıyor.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 23 Şubat 2023 tarihli emsal kararında, çocukları korumaya yönelik yasal düzenlemelerin yıllar sonra kişilerin sosyal güvenlik haklarını ortadan kaldıracak şekilde kullanılmasının doğru olmadığı vurgulandı.
Kararda, esas alınması gereken unsurun “gerçek (fiili) çalışma” olduğu belirtildi.
MAHKEMELER HANGİ DELİLLERE BAKIYOR?
Mahkemeler, fiili çalışmanın varlığını değerlendirirken şu kriterleri dikkate alıyor:
* İşyerindeki fiziki faaliyetlerin niteliği,
* Bordro kayıtları ve resmi defterler,
* Banka üzerinden veya elden yapılan düzenli ücret ödemeleri,
* Çalışmayı doğrulayan tanık beyanları ve diğer deliller.
UZMANLARDAN KRİTİK UYARI
Uzmanlar, geçmişte ailesine ait işyerinde 18 yaşından önce sigorta girişi bulunan vatandaşların hizmet dökümlerini e-Devlet üzerinden kontrol etmelerini önerdi.
Olası bir SGK iptali durumunda ise vatandaşların Yargıtay’ın emsal kararlarını dayanak göstererek hukuki haklarını aramaları ve gecikmeden yasal süreç başlatmaları tavsiye edildi.
