KORKUSUZ- Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'in ilk üç günü geride kaldı. Yaklaşık 200 ülkenin katıldığı zirvede iklim finansmanı, fosil yakıtlardan çıkış, temiz enerji, sıfır atık ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak destekler masaya yatırıldı. Görüşmelerde bazı önemli başlıklarda müzakere süreci başlatılırken, özellikle iklim finansmanı ve uyum kaynaklarının artırılması konusunda ülkeler arasında görüş ayrılıkları yaşandı. Peki, 9-11 Kasım tarihleri arasında Antalya'da neler oldu, hangi konularda uzlaşma sağlandı, hangi başlıklar sonuçsuz kaldı? İşte COP31'in ilk üç gününde yaşananların ayrıntıları...
Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9 Kasım’da kapılarını açtı. Yaklaşık 200 ülke ve Avrupa Birliği’nin katıldığı zirvede, iklim krizine karşı küresel iş birliğinin güçlendirilmesi hedefleniyor. İki hafta sürecek konferansta iklim finansmanı, fosil yakıtlardan çıkış ve temiz enerjiye geçiş gibi kritik başlıklar ele alınıyor.
İLK GÜN GÜNDEM KABUL EDİLDİ
COP31'in ilk gününde ülkeler arasında yoğun diplomatik görüşmeler gerçekleştirildi. Açılış toplantılarının ardından zirvenin resmî müzakere gündemi kabul edildi ve çalışma grupları faaliyetlerine başladı.
Zirvenin ilk gününde en fazla tartışılan konuların başında iklim finansmanı geldi. Özellikle iklim değişikliğinden daha fazla etkilenen gelişmekte olan ülkeler, zengin ülkelerden daha fazla mali destek sağlanmasını istedi.
Afrika ülkelerinin öncülük ettiği gruplar, iklim değişikliğine uyum finansmanının üç katına çıkarılmasının ayrı bir gündem maddesi olarak ele alınmasını talep etti. Ancak bu talep bağımsız bir gündem maddesi olarak kabul edilmedi. Konunun mevcut finansman müzakereleri kapsamında ele alınması konusunda görüşmelerin sürdürülmesi kararlaştırıldı.
Ayrıca iklim finansmanı çalışma programının gündemde tutulması konusunda uzlaşma sağlandı. Böylece gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere sağlayacağı finansmanın nasıl uygulanacağına ilişkin müzakerelerin önü açıldı.
COP31 Başkanı Murat Kurum, zirvenin yalnızca yeni hedefler belirleyen değil, geçmişte verilen sözlerin hayata geçirilmesini sağlayan bir toplantı olması gerektiğini vurguladı.
İKİNCİ GÜNÜN GÜNDEMİ ENERJİ VE İKLİM FİNANSMANI OLDU
10 Kasım'da müzakereler yoğunlaştı. Ülkeler özellikle temiz enerjiye geçiş, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklim değişikliğine uyum konusunda görüşlerini paylaştı.
Günün önemli başlıklarından biri fosil yakıtlardan uzaklaşma süreci oldu. Kömür, petrol ve doğal gaz kullanımının azaltılması konusunda daha somut adımlar atılması gerektiği yönündeki çağrılar gündeme geldi.
Ancak ülkeler arasında bu dönüşümün nasıl gerçekleştirileceği konusunda farklı yaklaşımlar bulunuyor. Özellikle enerji üretiminde fosil yakıtlara bağımlı ülkeler, ekonomik ve sosyal maliyetlerin dikkate alınmasını istiyor.
Temiz enerji yatırımlarının artırılması, elektrik altyapısının güçlendirilmesi ve enerji dönüşümünün finansmanı da görüşmelerin önemli başlıkları arasında yer aldı.
İklim finansmanı konusunda ise gelişmiş ülkelerin sağlayacağı kaynakların kapsamı, dağıtımı ve erişim koşulları tartışıldı. Gelişmekte olan ülkeler, özellikle hibe ve uygun koşullu finansman desteğinin artırılmasını talep etti.
Bir diğer önemli başlık, iklim değişikliğine uyum hedefleri oldu. Ülkeler; kuraklık, sel, aşırı sıcaklıklar ve diğer iklim kaynaklı afetlerle mücadelede kullanılacak göstergeler ve uygulama mekanizmaları üzerinde görüş alışverişinde bulundu.
Ancak ikinci günün sonunda bu başlıkların tamamında ortak bir karar alınamadı. Görüşmelerin taslak karar metinleri hazırlanarak sürdürülmesi konusunda ilerleme kaydedildi.
ÜÇÜNCÜ GÜN DÜNYA LİDERLERİ ANTALYA'DA BULUŞTU
11 Kasım'da COP31'in en önemli aşamalarından biri olan Liderler Zirvesi başladı. Çok sayıda devlet ve hükümet temsilcisinin katıldığı toplantılarda iklim krizine karşı uluslararası iş birliği çağrıları öne çıktı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, BM Genel Sekreteri António Guterres ve farklı ülkelerin liderleri iklim değişikliğiyle mücadelede ülkelerin sorumluluklarını ve atılması gereken adımları değerlendirdi.
Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantılarda temiz enerji yatırımları, iklim finansmanı, yeşil sanayi, sıfır atık ve sürdürülebilir kalkınma konuları gündeme taşındı.
ERDOĞAN'DAN SIFIR ATIK VE GERİ DÖNÜŞÜM MESAJI
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın üçüncü gündeki konuşmasında Türkiye'nin Sıfır Atık girişimi önemli yer tuttu.
Türkiye'nin geri dönüşüm alanında kaydettiği ilerlemeye dikkat çeken Erdoğan, 2017 yılında yüzde 13 seviyesinde olan geri kazanım oranının 2025 yılı sonunda yüzde 40'a yükseldiğini açıkladı.
Sıfır Atık çalışmaları kapsamında yaklaşık 90 milyon ton atığın ekonomiye kazandırıldığı bilgisi de paylaşıldı.
Türkiye'nin bu alandaki çalışmaları uluslararası platformda tanıtılırken plastik atıkların azaltılması, gıda israfının önlenmesi ve döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılması konuları da öne çıktı.
GUTERRES'TEN FOSİL YAKITLAR VE İKLİM FİNANSMANI UYARISI
BM Genel Sekreteri António Guterres, iklim krizinin giderek ağırlaşan sonuçlarına dikkat çekerek ülkelerin daha hızlı hareket etmesi gerektiğini vurguladı.
Fosil yakıtlardan uzaklaşılması, temiz enerji yatırımlarının hızlandırılması ve iklim değişikliğinden etkilenen ülkelere daha fazla finansman sağlanması yönündeki çağrılar zirvenin önemli mesajları arasında yer aldı.
Guterres'in değerlendirmelerinde iklim adaleti de öne çıktı. İklim krizine en az katkıda bulunan ancak sonuçlarından en fazla etkilenen ülkelerin desteklenmesi gerektiği belirtildi.
İLK ÜÇ GÜNDE HANGİ KONULARDA ANLAŞMAYA VARILDI?
COP31'in ilk üç gününde bazı önemli usul ve müzakere adımlarında uzlaşma sağlandı. Ancak zirvenin tamamını kapsayan bağlayıcı bir iklim anlaşması veya yeni bir küresel finansman paketi açıklanmadı.
İlk üç günde ortaya çıkan tablo şöyle:
1. Resmî müzakere gündemi kabul edildi. Ülkeler görüşmelerin hangi başlıklarda yürütüleceği konusunda uzlaşarak müzakereleri başlattı.
2. İklim finansmanı çalışma programı gündeme alındı. Gelişmekte olan ülkelere sağlanacak kaynakların kapsamı ve uygulanması konusunda görüşmeler başladı.
3. İklim uyum finansmanının artırılması konusu tartışılmaya devam edecek. Ancak finansmanın üç katına çıkarılması talebi ayrı bir gündem maddesi olarak kabul edilmedi.
4. Temiz enerji ve fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda ortak çağrılar yapıldı. Ancak bütün ülkelerin kabul ettiği yeni ve bağlayıcı bir çıkış takvimi oluşturulmadı.
5. İklim değişikliğine uyum konusunda müzakereler sürdürüldü. Ülkeler uyum göstergeleri ve uygulama mekanizmaları üzerinde çalışmaya başladı.
6. Türkiye sıfır atık girişimini uluslararası gündeme taşıdı. Geri dönüşüm, atık yönetimi ve döngüsel ekonomi konuları liderler düzeyinde ele alındı.
EN BÜYÜK ANLAŞMAZLIK İKLİM FİNANSMANINDA YAŞANDI
COP31'in ilk üç gününde ortaya çıkan en önemli görüş ayrılığı, iklim değişikliğiyle mücadele için gerekli finansmanın nasıl sağlanacağı oldu.
Gelişmekte olan ülkeler, özellikle iklim krizinin etkilerini azaltmak ve afetlere karşı hazırlık yapmak için daha fazla kaynağa ihtiyaç duyduklarını belirtiyor.
Gelişmiş ülkeler ise mevcut finansman mekanizmalarının nasıl uygulanacağı, kaynakların hangi kanallardan aktarılacağı ve farklı ülkelerin katkılarının nasıl değerlendirileceği üzerinde duruyor.
Yeşil İklim Fonu ve Küresel Çevre Fonu gibi mekanizmaların kaynakları ve çalışma yöntemleri de tartışılıyor.
Dolayısıyla ilk üç günün sonunda finansman konusunda kesin bir anlaşmaya varılmış değil. Ancak ülkeler arasında müzakere süreci devam ediyor.
HANGİ ÜLKELER ANLAŞAMADI?
COP31'in ilk üç gününde ülkeler arasındaki en belirgin görüş ayrılıkları iklim finansmanı ve sera gazı emisyonlarının azaltılması konularında yaşandı. Özellikle Avrupa Birliği, İngiltere ve Japonya ile gelişmekte olan ülkelerin oluşturduğu G77 ve Çin grubu arasında finansmanın nasıl ele alınacağı konusunda görüş farklılıkları ortaya çıktı.
Avrupa Birliği, İngiltere ve Japonya ile G77 ve Çin arasında finansman tartışması
Zirvenin ilk günlerinde en dikkat çekici anlaşmazlıklardan biri, iklim değişikliğine uyum için sağlanacak finansmanın artırılması konusunda yaşandı.
G77 ve Çin grubu, gelişmiş ülkelerin finansman sorumluluklarının daha açık şekilde ele alınmasını ve uyum finansmanının üç katına çıkarılması hedefinin müzakerelerde ayrı bir başlık olarak değerlendirilmesini istedi.
Ancak Avrupa Birliği, İngiltere ve Japonya, bu konunun Küresel Uyum Hedefi müzakereleri içerisinde ele alınmasına sıcak bakmadı. İngiltere, Avrupa Birliği ve Norveç ise finansman artışının mevcut iklim finansmanı çalışma programı kapsamında değerlendirilmesini tercih etti.
Bu durum, gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasındaki finansman anlaşmazlığını yeniden gündeme taşıdı.
İsviçre ile Arap Grubu arasında emisyon azaltım komitesi tartışması
COP31'in ikinci gününde sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik çalışmaların geleceği de tartışma konusu oldu.
İsviçre, emisyon azaltım çalışmalarının daha etkin yürütülmesi amacıyla kalıcı bir azaltım komitesi kurulmasını önerdi. Ancak Arap Grubu bu öneriye karşı çıktı.
Taraflar, mevcut emisyon azaltım programının geleceği konusunda da farklı görüşler ortaya koydu. Programın 2030'a, 2040'a kadar devam etmesi veya belirli bir bitiş tarihi olmadan sürdürülmesi seçenekleri tartışıldı.
G77 ve Çin'den finansman konusunda ortak tavır
Gelişmekte olan ülkelerin oluşturduğu G77 ve Çin grubu, iklim değişikliğinin sonuçlarıyla mücadele etmek için gelişmiş ülkelerin daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savundu.
Özellikle iklim felaketlerinden etkilenen ülkelerin borç yükü altına girmeden finansmana ulaşabilmesi gerektiği vurgulandı.
Bu tartışma, Afrika ülkeleri başta olmak üzere iklim değişikliğinden ağır şekilde etkilenen ülkelerin taleplerini yeniden gündeme taşıdı.
Anlaşmazlıkların odağında üç temel konu var
Antalya'daki ilk üç günlük görüşmeler, ülkeler arasındaki farklılıkların üç ana başlıkta yoğunlaştığını gösterdi:
·Finansman: Gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere ne kadar kaynak sağlayacağı.
·Emisyon azaltımı: Fosil yakıtlardan uzaklaşma ve sera gazı salımlarını azaltma çalışmalarının hangi mekanizmalarla yürütüleceği.
·İklim uyumu: Kuraklık, sel, aşırı sıcaklık ve diğer iklim felaketlerine karşı gelişmekte olan ülkelere nasıl destek verileceği.
COP31'İN DEVAMINDA HANGİ KARARLAR BEKLENİYOR?
20 Kasım'a kadar devam edecek COP31'de önümüzdeki günlerde iklim finansmanı, emisyon azaltımı, enerji dönüşümü ve iklim değişikliğine uyum konularının daha ayrıntılı ele alınması bekleniyor.
Zirvenin en önemli sınavı, liderlerin konuşmalarında dile getirdiği hedeflerin somut kararlara dönüştürülmesi olacak.
Özellikle gelişmekte olan ülkelere sağlanacak finansmanın artırılması, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin nasıl yürütüleceği ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı alınacak önlemler müzakerelerin geleceğini belirleyecek.
Antalya'daki ilk üç gün, iklim krizine karşı uluslararası iş birliği konusunda siyasi mesajların verildiği ve müzakere sürecinin başladığı bir dönem oldu. Ancak asıl belirleyici olan, 20 Kasım'da sona erecek zirveden hangi somut kararların ve finansman taahhütlerinin çıkacağı olacak.
