Japonya’da nüfusun hızla yaşlanması ve aile işletmelerini devralacak kişilerin azalması, küçük işletmelerin faaliyetlerini sürdürmesini zorlaştırıyor. Emeklilik yaşına gelen ancak iş yerlerini devredecek birini bulamayan işletme sahipleri, farklı çözüm yollarına yöneliyor. Bazı işletmeler düşük bedellerle satılırken bazıları, faaliyetlerini sürdürmeleri koşuluyla yeni sahiplerine ücretsiz devrediliyor.
KAFEYİ TEK KURUŞ ÖDEMEDEN DEVRALDI
Hiroşima’da yaşayan 31 yaşındaki Kengo Ohama, uzun zamandır hayalini kurduğu kafeyi bir işletme devir platformu üzerinden bulduğu ilan sayesinde açtı.
Emekli olmak isteyen yaşlı bir çift, işlettiği Country Road adlı kafeyi Ohama’ya ücretsiz devretti. Devir kapsamında mobilyalar, mutfak ekipmanları, tarifler ve tedarikçi bilgileri de yeni sahibine bırakıldı. Eski işletme sahiplerinin tek şartı ise kafenin faaliyetlerine devam etmesiydi.
TEK ŞARTLARI KAFENİN AÇIK KALMASIYDI
Kafenin bulunduğu bina için aylık 50 bin Japon yeni kira ödeyen Ohama, eşiyle birlikte işletmeyi yürütüyor. Kahve kavurmaktan müşteri servisine kadar pek çok işi üstlenen çift, mesaiye sabah saat 06.00’da başlıyor. Yoğun geçen bazı günlerde ise evlerine ancak saat 23.00’te dönebiliyor.
JAPONYA’DA KÜÇÜK İŞLETMELER NEDEN DEVREDİLİYOR?
Japonya’da düşük doğum oranı ve yaşlanan nüfus, küçük işletmelerin geleceğini belirsizleştiriyor. İşletme sahiplerinin çocuklarının olmaması ya da çocuklarının aile işini sürdürmek yerine farklı mesleklere yönelmesi, devir sürecini zorlaştıran nedenler arasında yer alıyor.
Japonya Finans Kurumunun 2023 tarihli araştırmasına göre, küçük ve orta ölçekli işletmelerin yüzde 57,4’ü mevcut sahiplerinin ayrılması durumunda kapanmayı bekliyor. Bu oran 2019’da yüzde 52,6 seviyesindeydi.
BİNLERCE İŞLETME YENİ SAHİBİNİ BEKLİYOR
Japonya’da işletme sahipleriyle girişimcileri buluşturan Relay ve BATONZ gibi platformlar, işletme devirlerinde giderek daha fazla kullanılıyor.
Relay bugüne kadar yaklaşık 900 işletmeyi listeledi. Bunların yaklaşık 350’sinin ilanı aktif durumda. BATONZ ise Mart 2026 itibarıyla 42 binden fazla işletmeyi listelerken 3 bin 421 alıcı ve satıcı eşleşmesine aracılık etti.
İşletmelerini devretmek isteyenlerin çoğunlukla 60-70 yaş grubunda, yeni sahiplerin ise genellikle 30-40 yaş aralığında olduğu belirtiliyor.
GENÇ GİRİŞİMCİ PANSİYON DEVRALDI
İşletme devirlerinden yararlanan isimlerden biri de 29 yaşındaki Kota Fujisawa oldu. Tokyo’daki danışmanlık işinden ayrılan Fujisawa, çocukluk arkadaşlarıyla birlikte Nagano’da faaliyet gösteren bir pansiyonu devraldı.
İşletmenin internet sitesi, rezervasyon sistemi ve diğer faaliyet unsurları için 10 milyon Japon yeninden daha az ödeme yapan Fujisawa ve arkadaşları, pansiyonun adını Local Knot Backpackers olarak değiştirdi. Fujisawa, bu girişimle memleketindeki turizme katkı sağlamayı hedefliyor.
DEVLET MEMURLUĞUNU BIRAKTI, ÇİFTÇİLİĞE BAŞLADI
Japonya’da işletme devirleri yalnızca kafe ve konaklama sektörüyle sınırlı değil. 29 yaşındaki Takayuki Otawara da tarım deneyimi olmamasına rağmen çiftçiliğe yöneldi.
Devlet memurluğundan ayrılan Otawara, Relay platformu aracılığıyla faaliyetlerini küçültmek isteyen bir çiftçi ailesiyle bağlantı kurdu. Sera ve sulama ekipmanlarını 3 milyon Japon yenine satın alarak kendi çiftliğini kurdu. Otawara bugün kakao, çilek, muz ve pirinç yetiştiriyor.
YAŞLANAN NÜFUS GENÇLERE YENİ FIRSATLAR SUNUYOR
Japonya’daki işletme devirleri, kapanma riskiyle karşı karşıya kalan küçük işletmelerin faaliyetlerini sürdürmesine yardımcı olurken genç girişimcilere de yeni fırsatlar sunuyor. Böylece yıllarca emek verilen işletmelerin bilgi birikimi, ekipmanları ve müşteri çevresi yeni sahiplerine aktarılabiliyor.
Ancak her işletme ücretsiz devredilmiyor. Devir bedelleri, kira giderleri ve işletmenin devamına ilişkin koşullar değişiklik gösterebiliyor. Ücretsiz devirlerde dahi yeni sahiplerin kira ve işletme giderlerini karşılaması gerekebiliyor.
