Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, tarihî kararları ve Cumhuriyet’e kazandırdığı sayısız değerlerin yanı sıra kendi el yazısıyla kaleme aldığı satırlarla da ardında eşsiz bir miras bıraktı. 

Atatürk’ün kendi kaleminden çıkan mektuplar, kişisel notlar, hatıra defterlerine yazdığı cümleler ve Gençliğe Hitabe’nin el yazısıyla hazırlanmış hali, yalnızca tarihî belge niteliği taşımıyor. Bu satırlar; Cumhuriyet idealine bağlılığını, insan ilişkilerindeki yaklaşımını, gençlere verdiği önemi ve tarihe duyduğu ilgiyi de yansıtıyor.

AYRILIK KARARINI İSMET İNÖNÜ’YE BU MEKTUPLA BİLDİRDİ

Atatürk’ün Latife Hanım’la evliliğini sona erdirme kararını İsmet İnönü’ye bildirdiği 9 Ekim 1924 tarihli mektubu, kişisel bir meseleyi ele alış biçimi bakımından dikkat çekiyor. Erzurum’dan gönderilen mektupta Atatürk, kararının kesin olduğunu belirtirken Latife Hanım’ın ve ailesinin şeref ve haysiyetini incitmek istemediğini özellikle vurguluyor.

(Erzurum 9 Ekim 1924)

"Azizim İsmet:

Latife Hanım takaddüm ederek, (önden) Ankara'ya geliyor. Beraber seyahate devamı münasip görmedik. Çünkü iki senelik tecrübe beraber yaşamak imkanı olmayacağına kanaat hasıl ettirdi. Kararımdan kendisini haberdar ettim. Çok meyus (üzgün) ve mahzundur. Zat-ı alinizin ve belki Fevzi Paşa hazretlerinin itilaf için delaletinizi (anlaşmaya yardımınızı) rica edecektir. Kararım kat'idir. Yalnız gerek kendisinin ve gerek ailesinin şeref ve haysiyetini rencide etmek istemiyorum. Kendine ve ailesine hürmetimi ve hakiki dostluğumu muhafaza edeceğim. Suret-i infikakı (ayrılığı) Ankara'da kararlaştırırız. Sükunetle İzmir'e gitmeye muvafakati temin lazımdır. Gözlerinizden öperim.
Gazi M. Kemal "

CUMHURİYET HEDEFİNİ KENDİ EL YAZISIYLA NOT ETTİ

Afet İnan tarafından bulunan notlar arasında Atatürk’ün Cumhuriyet idealini ve bu hedef doğrultusunda çalışan arkadaşlarına verdiği önemi ortaya koyan satırlar da yer alıyor. Notun yalnızca son bölümü günümüze ulaşmış olsa da Cumhuriyet hedefi ve çalışma anlayışına ilişkin ifadeleri dikkat çekiyor.

Afet İnan tarafından bulunan notlardan bir kesit:

Yalnız son kısımlarıdır.

"Benim için bir tek hedef vardır Cumhuriyet hedefi. Bu hedefe vasıl olmak (ulaşmak) için, muayyen (belli) yolda yürüyen arkadaşların muvaffak (başarılı) olması için, tevessül edilen (baş koyulan) doğru yolda, namuskârane yolda çok çalışmak ve faal olmak lazımdır."

BİR ÇOCUĞA HAYAT BOYU UNUTULMAYACAK NASİHAT

Atatürk’ün insan yetiştirmeye ve genç kuşaklara verdiği önem, bir hatıra defterine yazdığı satırlarda da kendini gösteriyor. Kaymakam (Yarbay) İbrahim Bey’in oğlu Kemaleddin’in isteği üzerine 19 Eylül 1923’te kaleme aldığı mesajda Atatürk, çocuğa başkalarının yazılarıyla yetinmek yerine kendi başarıları ve erdemleriyle bir hayat kurmasını öğütlüyor.

(Çankaya 19 Eylül 1923 R.1339 )

"Oğlum Kemalettin
Babanın haluk (güzel ahlaklı) bir insan, temiz bir asker olduğunu öğrendim. Seni fotoğrafından mütalaa etmekle fikir istihracına (tahminine) kalkışmayacağım. Babanın verdiği nasihatler kıymetlidir. Ben yalnız şunu ilave edeceğim: hatırat defterini, başkalarının yazılarıyla doldurmaya heves etmekten ise, hayat defterini, kendi faaliyet ve fazilet eserlerinle doldurmaya bak!
Gazi M. Kemal"

TARİHE DUYDUĞU İLGİYİ NOTLARINA DA YANSITTI

Atatürk’ün ilgi duyduğu alanlardan biri de tarihti. Tarih çalışmalarına verdiği önem, Selçuklu tarihi üzerine aldığı notlarda da görülüyor. Bu notlarda Tuğrul Bey’in Bizans topraklarına ilerleyişi ve Malazgirt Kalesi kuşatması gibi tarihî olaylara ilişkin ayrıntılar bulunuyor.

Atatürk'ün Selçuklu tarihi çalışırken aldığı notlar:

"Kostantin Monomak harbi tercih etti; hazırlığa başladı. Kostantin ordusunda bulunan 15.000 Peçenek Türkleri, Tuğrul ordusuna yanaşınca Yunanlılara isyan ettiler ve onlardan ayrıldılar. Tuğrul bütün kuvvetleriyle Bizans İmparatorluğu arazisine girdi. Malazgirt’e kadar ilerledi. Malazgirt Kalesi’ni otuz gün kadar muhasara (kuşatma) etti. Kale etrafında üç kat sur vardı. Ahali uzun muhasaraya tahammül edecek kadar erzak toplamışlardı. Tuğrul gelecek baharda gelmek üzere burada fazla kalmadı. Merkezine döndü."

KARŞIYAKA GENÇLİĞİNE DUYDUĞU GÜVENİ DEFTERE YAZDI

Atatürk, Karşıyaka Spor Kulübü’nü ziyareti sırasında kulübün hatıra defterine de bir mesaj bıraktı. Gençlerle karşılaşmasının kendisinde uyandırdığı düşünceleri kaleme alan Atatürk, gençliği geleceğin gücü ve mutluluğuyla ilişkilendirdi.

Atatürk'ün Karşıyaka Spor Kulübü'nün hatıra defterine yazdıkları:

"Karşıyaka Ispor (spor) Kulübü'nde karşı karşıya bulunduğum gençlik iftihara çok şayandır. Bu gençlik muvacehesinde (karşısında) istikbalin kuvveti, saadeti ne bariz görülmektedir.
Gazi M. Kemal"

KIRGINLIĞI GERİDE BIRAKAN BİR DOSTLUK MESAJI

İsmet İnönü ile aralarında yaşanan bir tartışmanın ardından Dil Kurultayı sırasında gerçekleşen yazışmalarda Atatürk’ün dostluğa verdiği önemi gösteren kısa ama anlamlı bir ifade de yer alıyor. Atatürk, İnönü’ye hitaben kaleme aldığı satırlarda geçmişte yaşanan kırgınlığı geride bıraktığını belirtiyor.

Atatürk'ün yazışmasından:

"Hayır, her şeyi unuttum; bildiğin gibi, arkadaşım ve kardeşimsin.
K. Atatürk."

GENÇLİĞE HİTABE’NİN KENDİ EL YAZISIYLA HALİ

Atatürk’ün el yazısıyla kaleme aldığı belgeler arasında en önemli metinlerden biri de Gençliğe Hitabe. Cumhuriyet’in genç kuşaklara emanet edildiğini vurgulayan bu tarihî metin, Atatürk’ün Türkiye’nin geleceğine ilişkin düşüncelerini ve gençlere yüklediği sorumluluğu ortaya koyuyor.

Atatürk'ün kaleminden Gençliğe Hitabe:

"Ey Türk gençliği! Birinci vazifen Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegane temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni, bu hazineden, mahrum etmek isteyecek, dahili ve harici bedhahların (kötü kişiler) olacaktır. Bir gün, istiklal ve Cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, bulunacağın vaziyetin imkan ve şeraitini (şartlarını) düşünmeyeceksin!"