Napolyon Bonapart'ın emriyle 1809'da kaleme alınan ve generallerinden birine gönderilen şifreli askeri mektup, yapay zeka yardımıyla çözüldü. 200 yılı aşkın süredir deşifre edilemeyen metin için birkaç akşam deneme yapan mühendis Carter Church, nihai çözüm sürecini altı saatte tamamladı.
NTV'nin aktardığına göre, ABD merkezli siber güvenlik şirketi SentinelOne'da çalışan 27 yaşındaki Church, OpenAI'ın GPT-6 Astra modelini kullandı. Dijital arşivlerde bulunan yaklaşık 24 satırlık askeri pozisyon dökümü; semboller, rakamlar ve harflerden oluşuyordu.
“YAPAY ZEKANIN MASAYA GETİRDİĞİ ASIL GÜÇ SEBATKARLIK”
Tarih ya da kriptoloji uzmanı olmayan Church, AFP'ye yaptığı açıklamada sonuçtan büyük heyecan duyduğunu belirterek “Yapay zekanın masaya getirdiği asıl güç sebatkarlık” dedi.
Church'e göre, geleneksel şifre kırma yöntemleri etkili olsa da ciddi zaman ve emek gerektiriyor. Tarihçilerin başka akademik önceliklere odaklanması da birçok tarihi şifreli metnin incelenmeden beklemesine yol açıyor.
ŞİFRELER ÇÖZÜLDÜKÇE BURUKLUK DA ARTTI
Church, çözümünün doğruluğunu teyit ettirmek için çözülemeyen tarihi şifrelerin listesini tutan Japon patent mühendisi Satoshi Tomokiyo ile iletişime geçti. Kriptoloji meraklılarının başvurduğu Cryptiana sitesini yöneten 58 yaşındaki Tomokiyo, sitesindeki notta 2026'nın tarihi şifrelerin çözümünde bir dönüm noktası olarak anılacağını belirtti.
Tomokiyo'nun aktardığına göre, eylül ortasından bu yana listedeki şifrelerin büyük kısmı yapay zeka araçlarıyla çözüldü. Bu süreçte OpenAI sistemlerinin yanı sıra Anthropic'in üst düzey modelleri de kullanıldı.
AFP'ye konuşan Tomokiyo, yıllardır süren gizemlerin aydınlanmasından heyecan duyduğunu, ancak bu zorlu sorunların yapay zekayla kolayca çözülmesinin burukluk da yarattığını söyledi. Bir amatör kriptoloğun kendisine “Artık kendimi işe yaramaz hissediyorum” dediğini aktardı.
Tomokiyo, verilerin yetersiz kaldığı bazı karmaşık şifrelerin ise uzun yıllar gizemini koruyabileceğini belirtti.
KARBONLAŞMIŞ PAPİRÜSLER SANAL ORTAMDA AÇILIYOR
Yapay zekanın tarihi metinler üzerindeki kullanımı askeri şifrelerle sınırlı değil. Vezüv Yanardağı'nın MS 79'daki patlamasında karbonlaşan Herculaneum papirüsleri, X-ışınları ve yapay zeka algoritmalarıyla inceleniyor. Fiziksel olarak açıldığında parçalanma riski taşıyan bu metinlerden etik konulu bir risale, İtalya'daki araştırmacılar tarafından haziranda sanal ortamda tamamen açıldı.
Paris'teki Ecole Pratique des Hautes Etudes uzmanı Daniel Stoekl Ben Ezra'nın yürüttüğü başka bir projede ise 10 milyon sayfalık İbranice el yazması dijital ortama aktarılıyor. Amaç, Yahudi tarihi ve kültürü hakkında arama yapılabilen geniş bir veri tabanı oluşturmak. Ben Ezra, tek bir insanın bu hacmi işleyemeyeceğini vurgulayarak hedeflerini “geçmişin devasa bir Facebook'unu kurmak” benzetmesiyle anlattı.
NOTRE DAME ARŞİVİNDE 14 BİN 600 SAYFALIK ÇALIŞMA
Paris'teki Notre Dame Katedrali'nde yürütülen e-NDP projesinde de bir yapay zeka sistemi, ortaçağ arşivindeki 14 bin 600 sayfalık Latince noter tutanağını çözmek üzere eğitildi.
Projeyi yöneten tarihçi Julie Claustre, kısaltmalarla dolu idari ve teknik metinlerde karakter tanıma oranının yüzde 88 ile 94 arasına ulaştığını bildirdi. Katedralin gündelik yaşamı, inşaat süreçleri, personeli ve sahipsiz çocukların bakımı hakkında bilgi sağlayan çalışmanın insan eliyle onlarca yıl alacağını belirtti.
Claustre'ye göre teknoloji, zaman kazandırmanın ötesinde araştırmacıların geçmişe bakışını ve soru sorma yöntemlerini de dönüştürüyor.
