Sosyal güvenlik sisteminde uzun yıllardır uygulanan ve “son dakika hamlesiyle avantajlı emeklilik” olarak bilinen dönem sona eriyor. Milyonlarca çalışanı ilgilendiren değişiklikle birlikte özellikle yeni nesil sigortalılar için statü değiştirerek avantajlı emeklilik imkanı önemli ölçüde sınırlandı.
Yeni düzenlemelerle emeklilik hesabında kritik kurallar değişirken, SGK Başuzmanı İsa Karakaş, yapılacak değişikliklerin çalışanları nasıl etkileyeceğini değerlendirdi.
SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı tek çatı altında birleşmiş olsa da emeklilik şartları statülere göre farklılık gösteriyor. Daha az prim ve daha yüksek maaş avantajı nedeniyle çalışanlar genellikle SSK (4/1-a) statüsünü tercih ediyor. SSK, Bağ-Kur’a kıyasla yaklaşık 1.800–2.000 gün daha az primle emeklilik imkânı sunabiliyor ve bazı dönemlerde maaş açısından da avantaj sağlayabiliyor.
Mevcut sistemde farklı statülerde çalışanların hangi koşullarla emekli olacağını son 7 yıllık (2.520 gün) fiilî hizmet süresi belirliyor. Bu süre içinde en fazla hangi statüde (en az 1.260 gün) prim ödenmişse emeklilik o statü üzerinden gerçekleşiyor. Örneğin Bağ-Kur’lu bir kişi, son 3,5 yılını SSK’lı olarak tamamladığında SSK şartlarıyla emekli olabiliyor.
Karakaş’ın aktardığı bilgilere göre bu uygulama, 2008 SGK reformundan önce sigortalı olanlar için devam edecek. Ancak asıl değişiklik Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanları kapsıyor.
Yeni sistemde 2008 sonrası sigortalılar için “son 1.260 gün” kuralı uygulanmayacak. Emeklilik statüsü belirlenirken son yıllar yerine kişinin tüm çalışma hayatı dikkate alınacak. SGK, toplam hizmet süresinin büyük bölümünün hangi statüde geçtiğine bakarak emeklilik şartlarını belirleyecek.
Bu kapsamda uzun süre Bağ-Kur’lu çalışıp son yıllarda SSK’ya geçen bir kişi, artık SSK’dan emekli olamayacak. Çalışma süresinin büyük bölümü Bağ-Kur’da geçtiği için 9.000 gün şartına tabi olacak. Aynı şekilde 2008 sonrası Bağ-Kur tescili bulunan kişiler de 1.260 gün kuralından yararlanamayacak ve en fazla prim ödedikleri statüye göre emekli edilecek.
Öte yandan SGK’da tek kurum yapısı bulunmasına rağmen sigortalılık türleri farklılığını sürdürüyor. Aynı dönemde birden fazla statüde sigortalılık durumunda öncelik kuralları uygulanıyor. Buna göre memurluk (4/1-c) varsa diğer statüler dikkate alınmıyor. SSK ve Bağ-Kur’un çakışması halinde ise 2011’den bu yana SSK (4/1-a) geçerli sayılıyor.
Uzmanlar ayrıca şirket sahibi veya ortağı olan kişilerin kendi iş yerlerinden SSK’lı gösterilmesi durumunda yatırılan primlerin geçersiz sayılabileceği konusunda uyardı.
