Artan uyuşturucu operasyonları, iş dünyasında işe alım süreçlerini de değiştirdi. Daha önce yalnızca yüksek riskli meslek gruplarında uygulanan madde testleri, artık birçok sektörde işe giriş şartları arasına girmeye başladı.
BAĞIMLILIK TESTİ İŞE ALIMIN PARÇASI OLDU
Sabah’tan Metin Can’ın haberine göre, son dönemde birçok şirket, sağlık raporlarına ek olarak “Bağımlılık Yapıcı Madde Tarama Testi” talep etmeye başladı. Bazı kurumlar bu uygulamayı yazılı prosedür haline getirirken, bazı şirketlerde ise test, mülakatın ileri aşamalarında adaylara zorunlu kriter olarak sunuluyor.
Laboratuvar yetkilileri, son aylarda test talebinin 6–7 kat arttığını belirtiyor.
İSTANBUL’DA GÜNLÜK 20 BİN TEST
Laboratuvar kaynaklarına göre yalnızca İstanbul’da her gün 20 binden fazla işveren talepli madde tarama testi yapılıyor. Artan talep nedeniyle laboratuvarlar kurumsal paketler hazırlarken, toplu anlaşmalar ve işyerlerine mobil numune hizmeti de yaygınlaşıyor.
Uzmanlara göre bu tablo, madde testlerinin bireysel sağlık kontrolü olmaktan çıkıp kurumsal risk yönetiminin bir parçası haline geldiğini gösteriyor.
BÜYÜK ŞİRKETLERDE YAYGINLAŞIYOR
Uygulamanın en yaygın olduğu alanlar arasında enerji, lojistik, ağır sanayi, savunma, kimya, güvenlik, sağlık ve yazılım sektörleri yer alıyor. Tüpraş’ın stajyerler dahil adaylardan madde testi istediği, TCDD’nin ise işe alım kriterlerinde bu kontrolleri ön plana çıkardığı belirtiliyor.
Savunma ve havacılık alanında faaliyet gösteren ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi kurumlarda da güvenlik gerekçesiyle denetimlerin sistematik hale getirildiği ifade ediliyor. Uzmanlar, bu sektörlerde çalışanların dikkat ve karar verme becerisinin insan hayatı ve kamu güvenliği açısından kritik olduğuna dikkat çekiyor.
YASAL ÇERÇEVE VE GİZLİLİK ŞARTI
Hukukçulara göre işverenlerin madde testi talep etmesi tamamen yasak değil. Ancak testin işin niteliğiyle bağlantılı olması, adayın açık rızasının alınması ve sonuçların gizli tutulması gerekiyor. Keyfi test taleplerinin ise özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması açısından sorun yaratabileceği belirtiliyor.
İşyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulması ise İş Kanunu’nun 25/II maddesi kapsamında değerlendirilebiliyor ve bu durumda işverenin tazminatsız fesih hakkı bulunuyor.
TEST NASIL YAPILIYOR?
Madde tarama testleri genellikle idrar, kan veya tükürük örnekleri üzerinden gerçekleştiriliyor. Testlerin ortalama maliyeti 2 bin 200 TL civarında olurken, toplu anlaşmalarda bu tutar düşebiliyor.
KVKK kapsamında test sonuçları yalnızca ilgili kişiye veriliyor. İşverene iletilebilmesi için adayın açık rızası gerekiyor. Sonuçlar genellikle kapalı zarfla ya da kişisel dijital erişim sistemi üzerinden paylaşılıyor.
