ABD-İsrail-İran arasında 28 Şubat’ta patlak veren savaşın ekonomik faturası İran halkı için ağır oldu. Yüksek enflasyon ve nakit sıkıntısı nedeniyle ülkede yeni ve daha yüksek değerli banknotlar basılmaya başlandı.
Yıllık enflasyonun yüzde 47,5’e dayandığı ülkede artan nakit ihtiyacını karşılamakta zorlanan İran Merkez Bankası, 10 milyon riyal değerindeki yeni banknotu dolaşıma sokmak zorunda kaldı.
Financial Times verilerine göre, halk elektronik sistemlerin savaş nedeniyle çökebileceği korkusuyla ATM’lere akın ederken, bankalar artan nakit talebine yetişmekte zorlanıyor.
SIFIRLARI SİLDİLER AMA ENFLASYON DURMADI
İran, geçtiğimiz Kasım ayında paradan 4 sıfır atılmasını öngören bir yasayı kabul etmişti. Yeni basılan 10 milyon riyal değerindeki banknotta da bu "sıfır silme" operasyonunun izleri görülüyor. Banknotun üzerinde son dört sıfır silik bir şekilde yer alırken, paranın değeri halkın anlayacağı dilde "1000" rakamıyla kalın harflerle vurgulandı. Ancak paradan rakam silmek, halkın alım gücündeki devasa kaybı gizlemeye yetmedi.
ŞUBAT’TA 5 MİLYON, MART’TA 10 MİLYON
Ekonomik krizin boyutunu gösteren en dikkat çekici gelişme ise banknot basım hızındaki artış oldu. Daha Şubat ayı başında piyasaya sürülen 5 milyon riyallik banknotun ömrü sadece bir ay sürdü. Savaşın yarattığı belirsizlik ve paranın hızla değer kaybetmesi nedeniyle, bu rakamın iki katı olan 10 milyonluk banknotlar bankalara dağıtılmaya başlandı. İranlılar, paranın her geçen gün değer kaybetmesi nedeniyle günlük alışverişlerini bile yüksek miktarda nakit parayla yapmak zorunda kalıyor.
SAVAŞIN GÖLGESİNDE RİYAL DEĞER KAYBEDİYOR
Savaş öncesinde ABD doları karşısında 1,66 milyon riyal ile tarihi dip seviyesini gören İran parası, son müdahalelerle 1,5 milyon seviyesinde tutunmaya çalışıyor. Ekonomistler, savaş ve enflasyonun birlikte ülke ekonomisi üzerinde büyük baskı oluşturduğunu belirtiyor.
YENİ BANKNOT NASIL?
Hükümet her ne kadar "elektronik sistemler çalışmaya devam edecek" güvencesi verse de, halk savaşın olası etkilerine karşı fiziksel nakit paraya yöneliyor. Yeni banknotların ön yüzünde 9. yüzyıldan kalma Cami-i Kebir, arka yüzünde ise 2500 yıllık Bam Kalesi yer alıyor; ancak bu tarihi semboller paranın değer kaybını durdurmaya yetmiyor.
